Η δεκαετία του '60, το εναρκτήριο λάκτισµα της σοβιετικής κινηµατογραφικής πρωτοπορίας. Φανταστείτε. Από τη Γεωργία, µια κουκίδα σ' αυτόν τον απέραντο χάρτη της αχανούς χώρας, προέκυψαν τρία θηρία που έγραψαν χρυσές σελίδες στην παγκόσµια κινηµατογραφία: Οτάρ Ιοσελιάνι (του 1934), Γκιόργκι Σενκελάγια (του 1937) και Σεργκέι Παρατζάνοφ (1924-1990). Στις αρχές εκείνης της καυτής δεκαετίας, ο Νικίτα Χρουστσόφ (1894-1971), γενικός γραµµατέας του Κόµµατος, από τα πρωτοπαλίκαρα του Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι, δηλαδή του Στάλιν (1879-1953), γκρεµίζει τον Σταλινισµό και εγκαινιάζει µια επιθετική πολιτική υπέρ Ειρήνης και Αφοπλισµού. Μη σαν εντυπωσιάζει αυτό. Κάθε διάδοχος που ανέβαινε στην εξουσία αναθεωρούσε και αποκήρυσσε το καθεστώς που είχε οικοδοµήσει ο προηγούµενος αρχηγός. Κάπως έτσι φτάσαµε στον Γκορµπατσόφ που τα 'κανε όλα ρηµαδιό. Τέλος πάντων!
Οι πάγοι έλειωναν. Εκατοντάδες χιλιάδες απελευθερώνονταν από τα γκουλάγκ. Αλλά ο σοσιαλιστικός ρεαλισµός, σοσιαλιστικός ρεαλισµός. Πάνω απ' όλα το δόγµα. Περιφρουρηµένο από δεκάδες λογοκριτικές επιτροπές. Το πιο παράλογο σε αυτήν την ιστορία ήταν µια αντίφαση µοναδική στα παγκόσµια χρονικά. Δηλαδή, ο απαγορευµένος καλλιτέχνης ελάµβανε από τα κρατικά στούντιο χρήµατα, µέσα, ανθρώπους και οτιδήποτε χρειαζόταν για να σκηνοθετήσει ταινίες που στη συνέχεια κατέληγαν στα ράφια και τις αποθήκες. Απίστευτα πράγµατα. Ενας από αυτούς τους «άθλιους εχθρούς του λαού και των σοσιαλιστικών ιδεών», ο Σεργκέι Παρατζάνοφ από την Τιφλίδα. Μαζί µε τον Αντρέι Ταρκόφσκι, οι δύο που θρυµµάτισαν τις φόρµες, τίναξαν στον αέρα την κλασική αφήγηση, απελευθέρωσαν την κινηµατογραφική γραφή από τα δεκανίκια των διαλόγων και εκτόξευσαν το σινεµά σε πρωτοφανή, ακόµα και για την εποχή µας, ύψη!
Ο Ταρκόφσκι, για να γλιτώσει από τους καρεκλοκένταυρους της λογοκρισίας και επίγονους του Ζντάνοφ, καταλήγει µε τη «Νοσταλγία» στην Ιταλία. Ο Παρατζάνοφ αµετακίνητος στην Τιφλίδα. Σκληροπυρηνικός πατριώτης. Το 1964 γυρίζει το πρώτο του αριστούργηµα «Τini zabutykh predkiv» («Σκιές λησµονηµένων προγόνων»). Οι ζντανοφικοί εξεγείρονται. Και από τότε τα έργα του απαγορεύονται. Ετσι άρχισε να ζει και να σκηνοθετεί στην ηµιπαρανοµία. Η συνέχεια, ο εφιάλτης στον δρόµο µε τον Στάλιν. Το 1973 συλλαµβάνεται µε τρεις κατηγορίες: βιασµός, οµοφυλοφιλία και δωροδοκία. Ετσι, καταλήγει να σπάει πέτρες στα κάτεργα εργασίας. Επί τέσσερα συναπτά χρόνια. Ρersona non grata. Το ερώτηµα στοιχειώδες για νήπια της προσχολικής ηλικίας. Πώς είναι δυνατόν η δεύτερη χώρα σε πυρηνικό εξοπλισµό να τρέµει τέτοια δυσνόητα έργα, τα οποία ούτε βλέπει ούτε ξέρει η συντριπτική πλειονότητα των σοβιετικών θεατών; Από αυτό και µόνο το γεγονός άρχισα να καταλαβαίνω πως ο σοβιετικός γίγαντας περπατούσε µε πήλινα πόδια προς τον γκρεµό!
Τέσσερα χρόνια µετά τους «προγόνους» ο Παρατζάνοφ συναντάει, στα όνειρά του, τον Χαρουτιάν Σαγιατιάν (1712-1795). Τον επονοµαζόµενο Σαγιάτ Νόβα. Κορυφαίος ποιητής και µουσικός της εποχής του. Από την Τιφλίδα φυσικά.
Τηρουµένων των αναλογιών, ο Διονύσιος Σολωµός. Θρυλική µορφή. Η βασική αναφορά των εθνικιστών και ένα ηµιαπαγορευµένο όνοµα για την κεντρική εξουσία. Ο Χαρουτιάν Σαγιατιάν, µείγµα Αρµενίας και Γεωργίας, κάποια στιγµή αναλαµβάνει ρόλο διπλωµάτη στην Αυλή του βασιλιά Ηρακλή Γ'. Και καταφέρνει µε τη συµµαχία Αρµενίας - Γεωργίας να τρίξει τα δόντια στην περσική αυτοκρατορία. Σαν να λέµε η τότε σοβιετική δηµοκρατία της Γεωργίας να βγάζει γλώσσα στο Κρεµλίνο. Καταλάβατε τις αναλογίες και τους συσχετισµούς; Οµως στη συνέχεια ερωτεύεται την κόρη του βασιλιά κι εκείνος τον στέλνει πεσκέσι σε κάποιο µοναστήρι. Εκεί τον βρήκαν οι ορδές του Αγά Μοχάµεντ Χαν και τον δολοφόνησαν, το 1795. Με απλά λόγια, ο Παρατζάνοφ ταυτίζεται µε τη ζωή, την ποίηση, τις εθνικιστικές απόψεις και τις θρησκευτικές ανησυχίες του Σαγιάτ Νόβα. Ολα δηλαδή όσα θα έκαναν τον µακαρίτη Ζντάνοφ να βγάλει φλύκταινες σε όλο του το σώµα!
Ολα αυτά θα ήταν απλώς ένα ασήµαντο περιστατικό στην παγκόσµια κινηµατογραφία, αν η αισθητική του Παρατζάνοφ δεν τα ευλογούσε µε αρετές πρωτόγνωρες ακόµα και για τη γαλλική avant garde του Νέου Κύµατος, του Γκοντάρ και του Τριφό φυσικά. Μέσα σε κάτι λιγότερο από ογδόντα λεπτά της ώρας ο ποιητικός οίστρος και η εικαστική αδρεναλίνη του Γεωργιανού στήνουν ένα γλέντι τρελό. Περίπου, χωρίς ίχνος υπερβολής, σαν να χορεύουν η λαϊκή παράδοση του Θεόφιλου (λόγου χάρη) µε τον Κυβισµό και την Αφηρηµένη Τέχνη του Βασίλι Καντίνσκι (1866-1944). Του ρώσου ζωγράφου και θεωρητικού που έσπασε τις φόρµες, εγκατέστησε τον Κυβισµό, τον Στρουκτουραλισµό και την Αφηρηµένη Ζωγραφική και που για πολλούς επαΐοντες των εικαστικών θεωρείται ανώτερος του Πάµπλο Πικάσο. Ολα τα πλάνα αυτής της µοναδικής στο είδος της ταινίας συνθέτουν µια πινακοθήκη ατελείωτων και µοναδικών στο ύφος τους πινάκων. Μια βιογραφία εντελώς αλλιώτικη, ιδιαίτερη, που όµοιά της καµιά άλλη στην Οικουµένη. Μaster, υποκλίνοµαι στο αστραφτερό σου πνεύµα, την πρωτοπόρο µατιά σου και την εύθραυστη καρδιά σου!
Συνιστώ ανεπιφύλακτα
«Τini zabutykh predkiv» («Σκιές λησµονηµένων προγόνων», 1964). Το πρώτο αριστούργηµα του Σεργκέι Παρατζάνοφ.
Αύριο: «Αµαρτωλοί και δολοφόνοι» του Ζακ Τουρνέρ
Η ταυτότητα
Πρωτότυπος τίτλος: Sayat Νova § Ετος: 1968 § Είδος: Ποιητική βιογραφία § Σκηνοθεσία: Σεργκέι Παρατζάνοφ § Σενάριο: Χαρουτιάν Σαγιατιάν, Σεργκέι Παρατζάνοφ § Cast: Σόφικο Τσιαουρέλι, Μέλκον Αλεξανιάν, Βίλεν Γκαλστιάν, Γκιόργκι Γκαγκεχάρι § Μουσική: Τιγκράν Μαντσουριάν § Φωτογραφία: Σουρέν Σαχµπατζιάν
Πηγή: tanea.gr
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου